وقتی در لابی دکمه آسانسور را فشار می‌دهید، معمولاً فقط رسیدن کابین و باز شدن در را می‌بینید. در فاصله ثبت درخواست تا رسیدن آسانسور، سیستم کنترل موقعیت کابین را بررسی می‌کند، ترتیب پاسخ به درخواست‌ها مشخص می‌شود و تجهیزات حرکت به کار می‌افتند.
حرکت کابین میان طبقات، حاصل هماهنگی اجزای مکانیکی، الکتریکی و کنترلی است. برای شناخت نحوه کارکرد آسانسور، از یک سفر معمولی شروع کنیم؛ از لحظه احضار تا زمانی که در طبقه مقصد باز می‌شود.
آسانسور چگونه کار می‌کند؟
آسانسور، کابین را در امتداد ریل‌های راهنما میان طبقات جابه‌جا می‌کند. در نوع کششی، موتور از طریق فلکه کشش و سیم‌بکسل یا تسمه‌های مخصوص، کابین را حرکت می‌دهد. در نوع هیدرولیکی، فشار روغن و حرکت جک، نیروی بالا رفتن کابین را فراهم می‌کند.
در هر دو روش، سیستم کنترل درخواست مسافر را دریافت می‌کند و با بررسی موقعیت کابین و وضعیت تجهیزات، فرمان حرکت و توقف را صادر می‌کند.
از فشردن دکمه تا رسیدن به مقصد
فرض کنید در طبقه همکف هستید و می‌خواهید به طبقه چهارم بروید. سفر شما با فشردن کلید احضار آغاز می‌شود.
ثبت درخواست در طبقه و داخل کابین
کلید کنار در آسانسور، درخواست احضار را به سیستم کنترل می‌فرستد. زمان رسیدن کابین به موقعیت آن، جهت حرکت و درخواست‌های دیگری بستگی دارد که ثبت شده‌اند.
پس از ورود، طبقه چهارم را از روی پنل کابین انتخاب می‌کنید. پنل‌های آسانسور رابط مسافر با سیستم هستند؛ درخواست از طریق آن‌ها ثبت می‌شود و سیستم کنترل درباره اجرای آن تصمیم می‌گیرد.
بسته شدن درها و شروع حرکت
پیش از شروع حرکت عادی، وضعیت بسته بودن درها، قفل‌ها و مدار ایمنی بررسی می‌شود. پس از تأیید شرایط، مجموعه محرکه کابین را به حرکت درمی‌آورد.
در آسانسورهای مجهز به کنترل دور، سرعت به‌تدریج افزایش می‌یابد تا شروع حرکت برای مسافر نرم‌تر باشد.
کاهش سرعت و توقف در طبقه
با نزدیک شدن به مقصد، سیستم کنترل فرمان کاهش سرعت را صادر می‌کند. کابین در تراز طبقه متوقف می‌شود و پس از فراهم شدن شرایط باز شدن در، مسافر می‌تواند خارج شود.
جزئیات این مراحل به طراحی آسانسور بستگی دارد؛ برای مثال، روش ثبت مقصد در برخی ساختمان‌ها با آسانسورهای متداول مسکونی تفاوت دارد.
آسانسور کششی چگونه کار می‌کند؟
در آسانسور کششی، کابین و وزنه تعادل به سیم‌بکسل‌ها متصل‌اند. سیم‌بکسل‌ها از روی چرخی شیاردار به نام «فلکه کشش» عبور می‌کنند. موتور، فلکه را می‌چرخاند و اصطکاک میان فلکه و سیم‌بکسل‌ها، نیرو را منتقل می‌کند.
با بالا رفتن کابین، وزنه تعادل پایین می‌آید و با پایین آمدن کابین، وزنه بالا می‌رود. در بعضی طراحی‌ها، به‌جای سیم‌بکسل از تسمه‌های مخصوص استفاده می‌شود.
نقش وزنه تعادل و ریل‌های راهنما
وزنه تعادل، بخشی از وزن سمت کابین را جبران می‌کند و نیروی موردنیاز برای جابه‌جایی را کاهش می‌دهد.
کابین و وزنه تعادل، هرکدام روی ریل‌های راهنمای خود حرکت می‌کنند. این ریل‌ها مسیر حرکت را هدایت می‌کنند و جابه‌جایی جانبی مجموعه را محدود می‌سازند.
تفاوت آسانسور گیربکسی و گیرلس
در ماشین گیربکسی، توان موتور از طریق گیربکس به فلکه کشش منتقل می‌شود. در ماشین گیرلس، گیربکس حذف شده و فلکه مستقیماً با موتور به حرکت درمی‌آید.
گیرلس بودن به نوع ماشین محرکه اشاره دارد. وجود یا نبود موتورخانه، موضوع دیگری است که به طراحی و محل استقرار تجهیزات بستگی دارد.
آسانسور هیدرولیکی چگونه کار می‌کند؟
در آسانسور هیدرولیکی، موتور الکتریکی پمپ را به کار می‌اندازد. پمپ، روغن را از مخزن به داخل سیلندر می‌فرستد و فشار روغن باعث حرکت پیستون و بالا رفتن کابین می‌شود.
برای پایین آمدن، در طراحی متداول، شیر کنترل مسیر بازگشت روغن به مخزن را باز می‌کند. وزن مجموعه متحرک، کابین را پایین می‌آورد و جریان کنترل‌شده روغن، سرعت نزول را تنظیم می‌کند.
حرکت جک ممکن است مستقیم یا از طریق سیم‌بکسل و فلکه به کابین منتقل شود؛ بنابراین همه آسانسورهای هیدرولیکی جک مستقیم زیر کابین ندارند.
تابلو فرمان و درایو چه کاری انجام می‌دهند؟
تابلو فرمان، درخواست‌های مسافران و اطلاعات تجهیزات را دریافت می‌کند. موقعیت کابین، وضعیت درها و سیگنال‌های ایمنی، از اطلاعات موردنیاز برای کنترل عملکرد آسانسور هستند.
در آسانسورهای مجهز به درایو کنترل دور، درایو با تنظیم تغذیه موتور، سرعت و شتاب آن را کنترل می‌کند. شروع تدریجی حرکت و کاهش سرعت پیش از رسیدن به طبقه، به هماهنگی درایو با سیستم کنترل وابسته است. تنظیمات و وضعیت مکانیکی آسانسور نیز بر کیفیت حرکت اثر دارند.
تفاوت پنل کابین و تابلو فرمان
پنل کابین، بخشی است که مسافر برای انتخاب طبقه و استفاده از امکانات پیش‌بینی‌شده با آن کار می‌کند. تابلو فرمان، تجهیزات کنترل عملکرد آسانسور را در خود جای می‌دهد.
برای آشنایی با علائم و کاربرد کلیدهای در دسترس مسافر، مقاله معنی دکمه‌های آسانسور را بخوانید.
در و قفل آسانسور چگونه عمل می‌کنند؟
در آسانسورهای دارای در خودکار، یک در روی کابین و درهایی در ورودی طبقات وجود دارد. وقتی کابین در محدوده مجاز طبقه قرار می‌گیرد، مکانیزم در کابین امکان باز شدن در طبقه را فراهم می‌کند.
قفل در طبقه، مانع باز شدن عادی آن در زمانی می‌شود که کابین در موقعیت مجاز نیست. وضعیت بسته بودن درها و قفل‌ها نیز در مدار ایمنی کنترل می‌شود. فشردن کلید احضار، درخواست رسیدن آسانسور را ثبت می‌کند و مستقیماً قفل در را باز نمی‌کند.
ترمز، گاورنر و پاراشوت چه تفاوتی دارند؟
این سه تجهیز، وظایف متفاوتی در کنترل حرکت و ایمنی آسانسور کششی دارند.
ترمز ماشین
در ماشین‌های کششی متداول، ترمز با نیروی فنر درگیر و با نیروی الکتریکی آزاد می‌شود. این ترمز در توقف و ثابت نگه داشتن مجموعه نقش دارد.
گاورنر
گاورنر، سرعت کابین را پایش می‌کند. رسیدن سرعت به حد فعال‌سازی تعیین‌شده، باعث تحریک سازوکار ایمنی مربوط می‌شود.
پاراشوت یا ترمز ایمنی کابین
پاراشوت روی مجموعه کابین نصب می‌شود و هنگام فعال شدن، با ریل‌های راهنما درگیر می‌شود تا کابین را متوقف کند. در سازوکار مکانیکی متداول، طناب گاورنر و اتصالات مربوط، عملکرد پاراشوت را فعال می‌کنند.
بازرسی و نگهداری این تجهیزات، بخشی از حفظ ایمنی آسانسور است.
هنگام قطع برق چه اتفاقی می‌افتد؟
قطع برق ممکن است باعث توقف کابین میان طبقات شود. رفتار بعدی آسانسور به تجهیزات نصب‌شده و آماده‌به‌کار بودن آن‌ها بستگی دارد.
در آسانسور مجهز به سامانه نجات خودکار، انرژی ذخیره‌شده می‌تواند برای رساندن کابین به یک طبقه و باز کردن در استفاده شود. جهت حرکت و طبقه توقف، تابع طراحی سامانه است. وجود باتری روشنایی اضطراری، به‌تنهایی به معنای امکان حرکت کابین هنگام قطع برق نیست.
اگر کابین متوقف شد و خروج عادی امکان‌پذیر نبود، از زنگ هشدار یا وسیله ارتباط اضطراری کمک بگیرید. درها را به زور باز نکنید و برای خروج میان طبقات تلاش نکنید؛ منتظر کمک افراد آموزش‌دیده بمانید.